Làm gì có ích một chút!

Hôm nay đọc phải bài viết của thằng cha này tự nhiên thấy… khó chịu, ngứa tay phải viết lách phát.

Vẫn là vụ Fields! Hóa ra không chỉ VN có những người vỗ ngực là doanh nhân hoặc là “lo cho đất nước”, nên “dạy bảo” mấy nhà toán học là làm ra mấy thứ đó làm gì, dùng trí tuệ đấy đi kinh doanh hoặc “làm gì có ích” có phải hơn không. Tây, có những chú ko phải là làm toán thi quốc tế như Trung Hà rồi chuyển thành doanh nhân, mà giờ vẫn là GS toán hắn hoi, nhưng cũng có những câu hỏi y chang vậy. Mới thấy những người làm đến khoa học đỉnh cao như NBC hay Fields Laureates, Nobel Laureates nói chung thật cô đơn biết bao.

Thật khó tin chú viết bài này là một Israeli mathematician, board governor của Rutgers Univ, NJ, có nhiều đóng góp trong toán tổ hợp. Cách viết bài không giống dân khoa học chân chính, vì nếu thực sự làm khoa học sẽ không viết lách title to đùng ngã ngửa, giọng lưỡi thì lên giọng kiểu “làm ơn làm gì có ích một chút” như vậy. Nghe hao hao giọng vài “doanh nhân” bình luận vụ NBC.

“Being a good mathematical citizen, I tried to understand, at least superficially” Ok, good. Everyone who has interest in those works can pay some attention try to understand what they’re about. Nhưng đến việc chú í than vãn là không hiểu nổi các công trình ấy và “felt really dumb”, thì lố bịch. Việc không hiểu những công trình ấy có phải là gì kém cỏi, xấu xa lắm không?

Và để tự thấy là mình ko đến nỗi dumb, chú vào blog của Terence Tao, thấy Tao giải thích nên vỡ ra được một chút, và để lại vài dòng là chỉ có tầm 20 người REALLY understand his work thì chú thở phào: à như vậy mình cũng ko dumb lắm, đến Terence Tao còn không thực sự hiểu hết cơ mà. Và sau khi nắm được chút 4 người kia làm gì, thì còn lại 1 chút ấm ức: mấy thứ đó chả có cái đếch gì thú vị! Không đọc profile thì có cảm giác chú này nói chung hơi bị obsessed về IQ và khá loser.

Ô hô ai tai. Khổ thân các nhà toán học quá, họ là những người làm việc trong lĩnh vực quá pure, nên ít người hiểu họ, và không ai hiểu nổi, họ lạc lõng trên đời. Thường thường những thứ application sẽ đẹp mắt hơn, người ta thấy được “à, cái này làm được trò này hay quá”. Ngay cả application maths, dù cũng là toán, nhưng đã “đẹp mắt” hơn toán học lí thuyết rất nhiều. Thế nhưng toán ứng dụng cũng là thoát thai từ toán lý thuyết, vấn đề là có ai tìm ra cái connection để ứng dụng không, có ai tìm đến 1 vấn đề gì đó mà phải dùng lí thuyết đã có để giải bài toán của mình không, đến lúc đó nó sẽ thành ứng dụng. Đó KHÔNG phải là việc mà các nhà toán học lý thuyết theo đuổi! Họ chỉ mải mê với pure maths càng ngày càng mở rộng, đồng nghĩa với cái nhánh của riêng mình càng ngày càng càng hẹp. (Chính ra Fundamental Lemma đã làm được 1 việc rất ý nghĩa là bước đầu tạo điều kiện để connect 2 nhánh siêu lớn của toán học, chứ không phải là mở ra thêm một nhánh siêu mới và siêu hẹp nữa).

Phân tích Fourier được nhà toán học, vật lí học cùng tên tìm ra vào thế kỉ 18, lúc đó chắc cũng chỉ có “không đến trăm người” hiểu được công trình của ông. Lúc đó nếu có những chú thế này viết bờ lốc, chắc cũng sẽ ngôn ra rằng: phát hiện này cũng…thu thú nhỉ, một hàm bất kì bao giờ cũng có thể phân tích thành tổng của các hàm sine và cosine, là các hàm harmonic, nhưng cái đó thì… làm được gì? Có gì thú vị hơn nữa không khi phân tích một hàm ra 1 chuỗi lùng nhùng như vậy? Lúc đó Fourier cũng chỉ dùng nó để giải bài toán cụ thể của mình chứ ông cũng không nghĩ được rằng ngày nay phân tích F đã phát triển và trở nên quan trọng như thế nào trong xử lí tín hiệu, điều khiển, tự động hóa,… phải nói là cực rộng. Không có phân tích F thì không có bộ mặt của engineering như ngày nay, không phát thanh truyền hình số, không thông tin quang, không robot tự hành… Vâng nhưng ông chế ra nó sớm hơn đến 1 thế kỉ rưỡi (tầm năm 1800) trước khi xử lí tín hiệu bùng nổ (tầm 1950). Không biết đến lúc hết đời, ông đã thấy được chuỗi Fourier có gì hay ho hơn ngoài việc giải phương trình truyền nhiệt chưa, và đảm bảo cho nhiều người hiểu được chưa (nay thì SV kĩ thuật buộc phải biết Fourier analysis). Vì ngày nay thì cũng có những GS toán than rằng:

“Please diversify!, expand!, and try to prove (in whatever level of rigor you can master) results that are (i) interesting (ii) that I and my fellow mortals can understand and appreciate.”

How ridiculous! Why do I need to make my maths interesting and comprehensible to you? Nếu như phép tính tích phân chỉ được 1 người hiểu là để tính diện tích bên dưới đồ thị hàm số thì nó sẽ trở nên vô dụng chả có gì “cho cuộc sống”, nhưng VD biết rằng phải dùng đến tích phân để tính động lực dòng chảy, tính độ nghiêng thân tàu, độ cong của cánh máy bay sẽ thấy nó hay, nó có ích. Tìm ra phân bố số nguyên tố lớn hay thuật toán đồng dư (modulo) phát biểu ra cũng có gì hay? Nhưng áp dụng được nó vào làm mã hóa công khai thì người ta trầm trồ vì đó là một phát kiến lớn. Search engine của Google là một cỗ máy indexing và tính toán trị riêng ma trận vĩ đại nhất thế giới. Tất nhiên không có nhà toán học nào ra vỗ ngực “nhờ những công trình của tôi về biểu diễn ma trận thưa (sparse matrix) hay ước lượng eigenvalue nhanh nên Google mới chạy đấy nhé”. Một thầy giáo mà chỉ truyền đạt được cho học sinh rằng phép vi phân rất quan trọng, phải nhớ kĩ vì nó dùng để tính điểm dừng và kẻ tiếp tuyến (!) (còn giải bài toán đồ thị thi ĐH) thì đó là một thầy giáo tồi.

Các nhà vật lí được giải Nobel năm 2007 do tìm ra hiệu ứng từ trở khổng lồ (GMR) thật may mắn vì hiệu ứng đó được tìm ra cách đây khoảng 20 năm, và khi họ nhận giải thì đã có ứng dụng: thay vì ổ cứng máy tính dăm trăm Mê (chứ ko phải G, cái ổ cứng trong PC đầu tiên của mình năm 94 là 250MB) thì nay đã có ổ phổ thông hàng Tetrabyte. Thế nên ko có ai viết blog/viết báo rằng “cái hiệu ứng của nợ đấy làm được việc gì?”. Việc tìm ra rằng GMR có thể áp dụng làm ổ cứng không phải việc của những nhà vật lí thuần túy như vậy (và nếu không có được ứng dụng trong làm hard disk thì cũng không biết GMR có ứng dụng gì thực sự practical hơn). Tìm ra là việc của những người khác, những người làm việc R&D, những người làm applied tech.

Thế giới có thể chỉ có hơn 20 nhà toán học THỰC SỰ hiểu công trình được giải Fields vừa rồi, nhưng có rất nhiều người hiểu được nó ở những mức độ khác nhau, và họ không vì không hiểu được hết mà vặn vẹo rằng “nó làm được gì”, “tìm ra cái này đâu có giàu” hay hoành hơn là “sao chả thấy nó có gì thú vị cả” (?!?). Thế nên cộng đồng vẫn vinh danh những nhà toán học trẻ đó.



Để kết, mượn mấy lời từ FB anh Đắc.

Cũng giống như một ngày kia, bạn vốn rất thích chơi billard, và giành được HCV vô địch thế giới. Mọi người tung hô, nhưng có 1 người nói rằng, Việt Nam cần một Lý Quang Diệu hơn một Lý Thế Vinh.

Hoặc như mai kia, Nguyễn Quang Dũng làm được bộ phim Mùi thum thủm thơm (mùi… sầu riêng, keke) giành được Oscar phim nước ngoài hay nhất! Cả nước đổ xô đi xem, và có người thì nói rằng, ồ, dân Việt nghèo lắm, cần đủ lúa gạo cho chắc bụng hơn là đi xem mấy thứ này.

Những lúc ấy giữa vầng hào quang rực rỡ, Bảo Châu, Thế Vinh, hay Quang Dũng đều gãi đầu lúng túng! Ơ, họ nói có lý! Thế thì mình đã phí cả cuộc đời này ư??? Nhưng mình chỉ biết cầm bút, cầm c…ơ, mình đâu biết làm chuyện kinh bang tế thế? Mà cứ cho là mình làm được đi nữa, thì mình ..đâu dám làm!

(…)

Đùa tí thôi, trong biết bao gia đình đã xảy ra mâu thuẫn khi định hướng nghề nghiệp giữa cha mẹ và con cái. Chúng muốn làm bình luận viên bóng đá để được nổi tiếng như …Tạ Biên Cương, hay chúng muốn học toán để được huy chương Fields như Ngô Bảo Châu, đâu có gì xấu? Chúng có quyền, và văn hóa phương Tây tôn trọng cái quyền đó của chúng hơn là phương Đông. Ở phương Đông, xem ra người ta còn muốn áp đặt cái quyền đó ra khỏi phạm vi gia đình mình, và áp đặt cho cả những thiên tài!

Trong một đất nước 86 triệu dân, có 100 đứa trẻ thích bán xôi hơn là làm bác sĩ, không hề gì! Vì luôn có hàng ngàn hàng chục ngàn đứa trẻ khác thích làm bác sĩ, làm luật sư, làm kỹ sư, làm nhà báo, v…v… và làm toán, như Ngô Bảo Châu.

(…)

Việt Nam có một Bill Gates, một Bill Clinton hay không, xin đừng trách Ngô Bảo Châu! Tội lắm!

Very funny, Peter!
Infinity
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s